Als waarnemer werkt u met de modelovereenkomst van NVZ en FMS buiten dienstbetrekking, als u precies werkt zoals erin staat. U vervangt tijdelijk een met naam genoemde specialist die afwezig is, maximaal zes maanden met eenmalig zes maanden verlenging. U doet alleen medisch werk en u bent vrij om elders te werken.
NVZ is de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. FMS is de Federatie Medisch Specialisten. Een modelovereenkomst is een voorbeeldcontract dat de Belastingdienst vooraf heeft beoordeeld op loonheffingen.
In het kort
- De Belastingdienst beoordeelde de modelovereenkomst Waarneming MSB op 1 maart 2023 (nr. 905-2023-19163-1-0). Er is ook een versie met het ziekenhuis als opdrachtgever (nr. 905-2023-19163-2-0).
- Waarneming is alleen tijdelijk: maximaal zes maanden per afwezige specialist, met eenmalig zes maanden verlenging. Structurele waarneming valt er niet onder.
- Bestaande modelovereenkomsten mogen tot en met 31 december 2029 worden gebruikt. De zekerheid geldt alleen als u in de praktijk werkt zoals in de overeenkomst staat.
In dit artikel
Wat regelt de modelovereenkomst waarneming van NVZ en FMS?
De modelovereenkomst regelt tijdelijke waarneming van een medisch specialist van wie het werk niet binnen de eigen vakgroep kan worden opgevangen. Er zijn twee versies: een met het MSB als opdrachtgever en een met het ziekenhuis als opdrachtgever. De Belastingdienst beoordeelde ze op 1 maart 2023 (Belastingdienst, beoordeling 905-2023-19163-1-0).
Werkt u volgens de overeenkomst, dan hoeft de opdrachtgever geen loonheffingen in te houden of te betalen. De Belastingdienst maakt wel een voorbehoud. Bij zorg in een ziekenhuis is het "zeer lastig" om vooraf op basis van een overeenkomst uit te sluiten dat er een dienstbetrekking is. Daarom zijn de voorwaarden streng (beoordeling, toelichting punt 1).
De beoordeling gaat alleen over de loonheffingen. Of u ondernemer bent voor de inkomstenbelasting of de btw, beoordeelt de Belastingdienst apart (beoordeling, punt 3). Werkt u via een eigen bv, dan zegt de beoordeling niets over de vennootschapsbelasting.
Hoe lang mag u waarnemen met deze overeenkomst?
De opdracht duurt niet langer dan de afwezigheid van de specialist die u vervangt, en in ieder geval niet langer dan zes maanden. Duurt de afwezigheid langer, dan mag eenmalig een vervolgopdracht van ten hoogste zes maanden (modelovereenkomst, toelichting NVZ en FMS).
Structurele waarneming mag niet het uitgangspunt zijn. Het is niet de bedoeling dat een MSB steeds nieuwe overeenkomsten sluit met dezelfde waarnemer voor dezelfde vakgroep. Vallen in één vakgroep na elkaar verschillende specialisten uit, dan mag dezelfde waarnemer hen na elkaar vervangen, met de termijn per vervangen specialist (toelichting NVZ en FMS).
Wat doet u als waarnemer wel en niet?
U doet alleen medisch werk. Bijkomende taken horen bij de vaste leden van de vakgroep: geen managementtaken, geen opleiding van aios, geen werkgroepen of reguliere onderzoeken en geen vergaderingen van de medische staf of het MSB. U maakt ook geen deel uit van de medische staf (toelichting NVZ en FMS, punt 4 en 5).
U loopt risico's die een werknemer niet loopt. Bij afwezigheid, ook bij ziekte, wordt u niet betaald. U hebt geen recht op betaald verlof. U bent aansprakelijk voor schade bij de uitvoering. En u regelt zelf een arbeidsongeschiktheids- of pensioenvoorziening als u die nodig vindt (toelichting, punt 6).
U bent tijdens en na de opdracht vrij om elders te werken, ook binnen het adherentiegebied van het ziekenhuis, zonder toestemming van de opdrachtgever (toelichting, punt 8). Het adherentiegebied is het gebied waaruit het ziekenhuis zijn patiënten trekt.
Waarneming is niet per se slechter voor patiënten. Een Amerikaanse studie onder ruim 1,8 miljoen ziekenhuisopnames vond geen verschil in sterfte binnen 30 dagen tussen patiënten van tijdelijke en vaste internisten. Wel waren de kosten hoger en lagen patiënten gemiddeld 0,43 dag langer in het ziekenhuis (Blumenthal e.a., 2017). Dat is een verband in de Verenigde Staten, geen bewijs voor Nederland.
Past uw werk niet bij deze afspraken, bijvoorbeeld omdat u structureel extra capaciteit levert, dan adviseren NVZ en FMS een arbeidsovereenkomst op basis van de Arbeidsvoorwaarden Medisch Specialisten (AMS) (toelichting NVZ en FMS).
Wat moet het MSB controleren als het u inhuurt?
Huurt het MSB u in voor werk in het ziekenhuis, dan is er sprake van tussenkomst. Het MSB is dan de opdrachtgever, en u werkt voor een derde. Daarvoor bestaat een fictieve dienstbetrekking: een situatie waarin de wet loonheffing voorschrijft, ook zonder arbeidsovereenkomst (beoordeling, punt 2).
Die fictieve dienstbetrekking geldt niet als het voor het MSB aannemelijk is dat u als zelfstandig ondernemer werkt. De Belastingdienst noemt onder meer: u hebt meerdere opdrachtgevers, u bent BIG-geregistreerd en ingeschreven bij de KVK, u bent zelf verantwoordelijk en aansprakelijk voor de zorg, u bent vrij om elders te werken en u betaalt mee aan de aansprakelijkheidsverzekering (beoordeling, punt 2).
Werkt u langer dan zes maanden voor maar één MSB, dan vervalt die zekerheid. Wie te afhankelijk is van één MSB, mist volgens de Belastingdienst de economische zelfstandigheid (beoordeling, punt 2). Werkt u als zzp'er via een eigen bv, let dan ook op de Wtza: een bv die medisch-specialistische zorg verleent, is volgens het CIBG vergunningplichtig (Toetreding zorgaanbieders, zzp).
Rekent u btw over uw waarneemtarief?
Over het tarief voor de zorg rekent u geen btw, als u aan de voorwaarden van de medische vrijstelling voldoet. De Belastingdienst noemt de medische dienst tijdens waarneming van een collega uitdrukkelijk vrijgesteld (Belastingdienst, Voorbeelden van vrijgestelde medische diensten).
De verzekeringskosten zijn anders. De opdrachtgever rekent u naar rato een deel van de premie van de aansprakelijkheidsverzekering door. Over die doorbelasting is wel btw verschuldigd. De opdrachtgever factureert haar daarom apart, en de kosten mogen niet in uw waarneemtarief zitten (toelichting NVZ en FMS, punt 7).
Voor het deel van de premie dat bij de specialisten hoort, aanvaardt de Belastingdienst een landelijke schatting van ongeveer 60%. Dat kan sterk afwijken van de echte situatie in uw ziekenhuis (toelichting, voetnoot 6).
Hoe lang kunt u de modelovereenkomst nog gebruiken?
Tot en met 31 december 2029. De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Goedgekeurde overeenkomsten die op die datum geldig waren, mag u blijven gebruiken tot en met 31 december 2029, ook als in de overeenkomst een andere geldigheid staat (Belastingdienst, Geen nieuwe modelovereenkomsten meer). In de beoordeling zelf stond een geldigheid van vijf jaar vanaf 1 maart 2023.
De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer met de normale regels. Hij kan correctieverplichtingen en naheffingen opleggen, en sinds 1 januari 2026 ook vergrijpboetes (Belastingdienst, Handhaving). Een modelovereenkomst helpt alleen als u werkt zoals beschreven. Bij twijfel kijkt de rechter naar alle omstandigheden samen, zoals de Hoge Raad in 2023 beschreef (Hoge Raad, 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443). Meer daarover leest u in Wet DBA en schijnzelfstandigheid.
Vanaf 31 december 2026 geldt een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een uurtarief onder € 38 (Ondernemersplein, Laag uurtarief van zzp'er kan leiden tot arbeidsovereenkomst). Een rechtsvermoeden betekent dat de opdrachtgever moet bewijzen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Voor waarnemend specialisten speelt dit alleen bij een tarief onder die grens.
De zorgsector vraagt om ruimte voor zzp'ers. In een brief aan de Tweede Kamer van 12 december 2025 schreven LHV, FMS, KNMT, VvAA en InEen dat de opvang van piek en ziek met zzp'ers in de medisch-specialistische zorg onvermijdelijk is. Ze vroegen om risicogericht handhaven in 2026 (Brief zorgorganisaties aan de Vaste Kamercommissie SZW, 12 december 2025). Dat is een standpunt van de branche, geen regel.
Bronnen
- Belastingdienst, Branche modelovereenkomst Waarneming MSB voor medisch specialisten, NVZ en FMS, beoordeling nr. 905-2023-19163-1-0, 1 maart 2023, met toelichting NVZ en FMS. download.belastingdienst.nl
- Belastingdienst, Geen nieuwe modelovereenkomsten meer, geraadpleegd 1 november 2026. belastingdienst.nl
- Belastingdienst, Arbeidsrelaties en handhaving door de Belastingdienst, geraadpleegd 1 november 2026. belastingdienst.nl
- Belastingdienst, Voorbeelden van vrijgestelde medische diensten, geraadpleegd 1 november 2026. belastingdienst.nl
- Hoge Raad 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443. uitspraken.rechtspraak.nl
- Ondernemersplein (RVO), Laag uurtarief van zzp'er kan leiden tot arbeidsovereenkomst, geraadpleegd 1 november 2026. ondernemersplein.overheid.nl
- CIBG, Toetreding zorgaanbieders, zzp, geraadpleegd 1 november 2026. toetredingzorgaanbieders.nl
- LHV, FMS, KNMT, VvAA en InEen, Commissiedebat zzp 18 december 2025: inzetten op risicogericht handhaven, brief van 12 december 2025. lhv.nl
- Blumenthal, D. M., Olenski, A. R., Tsugawa, Y. & Jena, A. B. (2017). Association between treatment by locum tenens internal medicine physicians and 30-day mortality among hospitalized Medicare beneficiaries. JAMA, 318(21), 2119. doi.org