Een medisch specialist in een MSB is alleen ondernemer voor de inkomstenbelasting als hij reële en substantiële risico's loopt. Sinds 2015 declareert het ziekenhuis de zorg bij de verzekeraar. Het debiteurenrisico van de specialist is daarmee weg. Dat moet hij compenseren met andere ondernemersrisico's, zoals investeren in apparatuur, personeel in dienst of andere financiële risico's.
Een MSB is een medisch specialistisch bedrijf: de organisatie waarin de vrijgevestigde specialisten van een ziekenhuis samenwerken en waarmee het ziekenhuis een contract sluit. Het MSB kan een maatschap zijn, of een coöperatie waarin de specialisten of hun bv's lid zijn.
In het kort
- Door de integrale bekostiging verloren specialisten in 2015 hun zelfstandig declaratierecht en daarmee in beginsel het fiscale ondernemerschap (Tweede Kamer, evaluatie 2016).
- Volgens het kabinet zijn reële en substantiële risico's bijvoorbeeld investeren in apparatuur, personeel in dienst nemen of anderszins financiële risico's lopen. Het totaalbeeld beslist.
- De NZa zag in maart 2026 op vier van acht verbeterpunten voor MSB's onvoldoende voortgang. Die monitor kan een rol spelen bij een besluit over loondienst voor specialisten.
In dit artikel
Waarom is een specialist in een MSB niet vanzelf ondernemer?
Omdat het ziekenhuis sinds 2015 de volledige vergoeding van de verzekeraar ontvangt. De specialist declareert niet meer zelf en loopt geen debiteurenrisico meer. Het kabinet schreef dat specialisten daarmee "in beginsel het fiscaal ondernemerschap" verloren (Evaluatie fiscale aspecten, bijlage bij Kamerstuk 32012, nr. 39).
Volgens het ministerie van Financiën zijn de risico's die dan overblijven "in de regel van te geringe importantie" om tot fiscaal ondernemerschap te concluderen. Voor artsen die in één ziekenhuis werken, geen investeringen doen en geen personele kosten dragen, was niets doen geen optie (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 3323).
Het MSB zelf was een onverwacht gevolg van de hervorming. Onderzoek in vijf Nederlandse ziekenhuizen beschrijft het MSB als een fiscale eenheid die alle vrijgevestigde specialisten in een ziekenhuis vertegenwoordigt (Ubels en Van Raaij, 2023).
Wat zijn reële en substantiële risico's?
Het kabinet noemde drie voorbeelden: investeren in bedrijfsmiddelen zoals apparatuur, personeel in dienst nemen, of anderszins financiële risico's lopen. Die risico's moeten reële en substantiële betekenis hebben. Dat volgt volgens het kabinet uit de rechtspraak (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2586).
Het gaat om het totaalbeeld. Wie op één punt minder scoort, kan dat compenseren met een ander punt. Niet alle kenmerken van ondernemerschap wegen even zwaar (nr. 2586). Voor specialisten geldt dezelfde maatstaf als voor andere ondernemers (Evaluatie fiscale aspecten).
Die algemene maatstaf staat bij de Belastingdienst. Die let onder meer op winst, zelfstandigheid, kapitaal, het aantal opdrachtgevers, bekendheid naar buiten, ondernemersrisico en aansprakelijkheid voor schulden (Belastingdienst, Wanneer bent u ondernemer voor de inkomstenbelasting?).
Welke MSB-modellen zijn er, en wat betekenen ze voor uw belasting?
De specialisten en ziekenhuizen werkten twee modellen uit: het samenwerkingsmodel en het participatiemodel. Elk model kan fiscaal transparant of niet-transparant zijn. Daarbij ging het om vier vragen: de positie voor de inkomstenbelasting, de inhoudingsplicht voor de loonheffing, de btw-vrijstelling en de vrijstelling in de vennootschapsbelasting (Evaluatie fiscale aspecten).
In een transparant model, zoals een maatschap, kan de specialist ondernemer blijven als aan voorwaarden is voldaan. Dan moet het ondernemerschap uit andere factoren blijken (nr. 2586). Lukt het niet om het verlies van het declaratierecht te compenseren, dan kozen partijen meestal een niet-transparant model: een coöperatie (nr. 3323).
Een coöperatie betaalt vennootschapsbelasting. De zorgvrijstelling in de vennootschapsbelasting werkt niet als de leden direct of indirect natuurlijke personen zijn, oordeelde de Kennisgroep van de Belastingdienst in een zaak over een coöperatie van huisartsen (KG:211:2025:2, 3 april 2025).
Wat levert ondernemerschap op, en wat als het ontbreekt?
Als ondernemer hebt u recht op ondernemersfaciliteiten. In 2026 is de zelfstandigenaftrek € 1.200 en de MKB-winstvrijstelling 12,7%. Het Belastingplan 2027 stelt een zelfstandigenaftrek van € 900 voor in 2027 (Wetsvoorstel Belastingplan 2027). Dat is een voorstel tot de stemming in de Tweede Kamer op 12 november 2026. Meer daarover leest u in Belastingplan 2027: wat verandert er voor ondernemers.
Bent u geen ondernemer en ook niet in loondienst, dan hebt u inkomsten uit overig werk. De winst wordt hetzelfde berekend, maar u hebt geen recht op regelingen zoals de zelfstandigenaftrek of de investeringsaftrek (Belastingdienst).
Ook het MSB of het ziekenhuis heeft er belang bij. De inhoudingsplicht voor de loonheffing was een van de vier vragen bij de modelkeuze (Evaluatie fiscale aspecten). Is er feitelijk een dienstbetrekking, dan moet de opdrachtgever loonheffing inhouden.
Kijkt de Belastingdienst hier nog naar?
In 2016 schreef het kabinet dat ziekenhuizen en specialisten die geen vooroverleg voerden "overigens bij de Belastingdienst in beeld" waren. Afhankelijk van signalen, aangiften en andere bevindingen zou de Belastingdienst handelen (Evaluatie fiscale aspecten).
Een recentere openbare bron over hoe de Belastingdienst het ondernemerschap van specialisten in 2025 of 2026 toetst, is niet gevonden. Er is dus geen nieuw beleid bekend. De maatstaf blijft het totaalbeeld van alle omstandigheden, en dat kan per jaar veranderen als uw afspraken met het MSB veranderen.
Wat speelt er in 2026 rond het MSB?
De NZa volgt in opdracht van VWS of MSB's genoeg verbeteren. Volgens de tweede deelrapportage van 9 maart 2026 is op vier van de acht verbeterpunten voldoende voortgang. Achter blijven de financiële transparantie van het MSB, samen beslissen over het aannemen van vrijgevestigde specialisten, het samenvoegen tot één MSB per ziekenhuis en afspraken zonder sterkere productieprikkels (VWS, beslisnota bij de monitor, 3 maart 2026).
De monitor komt voort uit een afspraak om loondienst voor medisch specialisten te verplichten als er onvoldoende verbetering is. VWS noemt de monitor relevant voor de onderbouwing van zo'n maatregel. Daarnaast vraagt een amendement van de Tweede Kamer om € 150 miljoen te besparen op de beloning van medisch specialisten (VWS, beslisnota, 3 maart 2026). Een besluit over verplichte loondienst is op 1 november 2026 niet bekend.
Hoe ziekenhuis en MSB samenwerken, verschilt sterk. In het onderzoek in vijf ziekenhuizen speelde het contract tussen ziekenhuis en MSB in geen enkel geval een rol in de dagelijkse relatie, en waren de meeste prikkels financiële boetes (Ubels en Van Raaij, 2023).
- Leg per jaar vast welke risico's u zelf draagt: investeringen, personeel, inkomensrisico, aansprakelijkheid.
- Lees de toetredings- en samenwerkingsovereenkomst van het MSB na op vaste vergoedingen zonder risico.
- Twijfelt u, leg uw situatie dan vooraf voor aan de Belastingdienst.
Bronnen
- Tweede Kamer, Evaluatie fiscale aspecten, bijlage 1 bij Kamerstuk 32012, nr. 39, 6 juli 2016. officielebekendmakingen.nl
- Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2586, antwoorden op Kamervragen over het ondernemerschap van medisch specialisten. officielebekendmakingen.nl
- Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 3323, antwoorden op Kamervragen over fiscaal advies bij MSB's. officielebekendmakingen.nl
- Belastingdienst, Wanneer bent u ondernemer voor de inkomstenbelasting?, geraadpleegd 1 november 2026. belastingdienst.nl
- Wetsvoorstel Belastingplan 2027, 15 september 2026, tabel IB-parameters. rijksoverheid.nl
- Kennisgroep Belastingdienst, KG:211:2025:2, Zorgvrijstelling van toepassing op Coöperatie X?, 3 april 2025. kennisgroepen.belastingdienst.nl
- Ministerie van VWS, beslisnota Aanbiedingsbrief Monitor verbeterpotentieel medisch-specialistische bedrijven deelrapportage 2, 3 maart 2026, Tweede Kamer 2026D10547. berthub.eu (kopie Tweede Kamer)
- Ubels, S. & Van Raaij, E. M. (2023). Alignment in the hospital-physician relationship: A qualitative multiple case study of medical specialist enterprises in the Netherlands. International Journal of Health Policy and Management, 12, 6917. doi.org