Kwartsstof, zware zakken en steigers: welke arboregels kosten een stukadoorsbedrijf tijd en geld?

Werkt u met personeel, dan gelden voor uw stukadoorsbedrijf strenge arboregels voor kwartsstof, tillen en werken op hoogte. Voor kwartsstof is de grenswaarde 0,075 milligram per kubieke meter over een werkdag van 8 uur, en u houdt een lijst bij van wie eraan blootstaat. De cao Afbouw verbiedt verpakkingen zwaarder dan 25 kilo op het werk. Vanaf 2,5 meter hoogte is valbeveiliging verplicht. De regels kosten tijd, maar een boete of een zieke stukadoor kost meestal meer.

Over de bedragen: boetes zijn de normbedragen uit de beleidsregel van de Arbeidsinspectie, stand oktober 2026. De kosten van tijd zijn een rekenvoorbeeld, geen marktprijs. Uw eigen RI&E bepaalt welke maatregelen u moet nemen.

In dit artikel

1. Welke regels gelden voor kwartsstof bij stucwerk?
2. Hoe schadelijk is kwartsstof voor bouwvakkers?
3. Welke maatregelen tegen stof moet u nemen?
4. Hoe zwaar mag een zak of blok zijn?
5. Wanneer moet u valbeveiliging gebruiken?
6. Wat zegt de cao over beschermingsmiddelen en boetes voor werknemers?
7. Wat kost een overtreding als de Arbeidsinspectie langskomt?
8. Wat kosten de maatregelen aan tijd?

Welke regels gelden voor kwartsstof bij stucwerk?

De grenswaarde voor respirabel kwarts is 0,075 milligram per kubieke meter, gemeten over een werkdag van 8 uur. Respirabel stof is stof dat zo fijn is dat het diep in de longen komt. Kwarts staat op de lijst van kankerverwekkende stoffen en is een stof zonder drempelwaarde: er is geen veilige ondergrens (Arboportaal).

Omdat kwarts kankerverwekkend is, houdt u een lijst bij van werknemers die eraan worden of kunnen worden blootgesteld, met de blootstelling die zij hebben gehad. Elke werknemer mag de eigen gegevens inzien en een kopie krijgen (Arbobesluit, artikel 4.15). Uw werknemers hebben ook recht op een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek, een medische controle via de bedrijfsarts (Arboportaal).

Bij stucwerk ontstaat stof vooral bij het verwijderen van oude stuclagen, het voorbehandelen van de ondergrond, het legen van zakken mortel en het mengen. Bij mechanisch stucwerk is dat vooral het vullen van de spuitmachine (Arbocatalogus Afbouw). Die arbocatalogus geldt voor alle werkgevers en werknemers onder de cao Afbouw (Stcrt. 2026, 22163, artikel 96).

Hoe schadelijk is kwartsstof voor bouwvakkers?

Kwartsstof kan de longen blijvend beschadigen. In een Nederlandse studie onder 1.339 bouwvakkers die vooral slijpen, hakken, boren, zagen en polijsten, was op 10,2% van de longfoto's een afwijking te zien die past bij een stoflong. Op 2,9% was die afwijking duidelijker. De groep werkte gemiddeld 19 jaar met dit stof en hoe meer stof iemand in totaal had ingeademd, hoe vaker de afwijking (Tjoe Nij en anderen, 2003).

Metingen laten zien dat de grenswaarde vaak wordt overschreden. Bij 116 Nederlandse bouwvakkers lag 62% van de metingen boven de grenswaarde voor kwarts en 11% boven die voor respirabel stof. Maatregelen zoals afzuiging werden weinig gebruikt. Bij betonboorders en voegers die ze wel gebruikten, lag de blootstelling ongeveer 40% lager (van Deurssen en anderen, 2014).

Beide studies gaan over bouwvakkers die beton en steen bewerken, zoals metselaars, betonboorders, slopers en voegers, niet over stukadoors. Wie oude stuclagen afhakt of slijpt, doet wel vergelijkbaar werk. Hoeveel kwarts er in uw mortel zit, staat in het veiligheidsinformatieblad van de leverancier.

Welke maatregelen tegen stof moet u nemen?

Eerst stof voorkomen bij de bron, dan afzuigen, en pas als laatste een masker. De grootste vermindering komt van lokale afzuiging en water samen. Werk nat waar het kan, gebruik een stofzuiger in plaats van een bezem, en beperk perslucht of verbied het (Arboportaal).

Voor stukadoors noemt de arbocatalogus concrete maatregelen (Arbocatalogus Afbouw):

• Geen kwarts of kwartsmeel als toeslagstof, en geen stucpleister waaraan dat is toegevoegd.
• Houd een zak tijdens het legen ongeveer 2 cm onder water.
• Gebruik bij mechanisch stucwerk een spuitmachine met afzuiging, en meng in een mengkuip op wielen in een goed geventileerde ruimte.
• Ruim stof en gruis op met een goede industriestofzuiger, niet met een bezem.
• Geef een halfgelaatsmasker met filtertype P2 en een uitademventiel, plus handschoenen, een overall en een pet.

Werkt uw medewerker met een stofbril, stofkaphelm of koolstofmasker, dan hoogstens 60 minuten achter elkaar. Daarna doet die medewerker een tijd ander werk (Stcrt. 2026, 11596, artikel 98 lid 6). Plan stoffig werk dus in blokken van een uur, afgewisseld met ander werk.

Hoe zwaar mag een zak of blok zijn?

Volgens de cao Afbouw mogen verpakkingen gips, cement, granietkorrels, marmerkorrels of andere grondstoffen van meer dan 25 kilo niet op het werk zijn. Gipsblokken van meer dan 18 kilo mag u niet verwerken, en wandelementen van meer dan 18 kilo niet met de hand (Stcrt. 2026, 11596, artikel 94). U mag een werknemer ook niet verplichten op stelten te werken.

De Arbowet zelf noemt geen maximumgewicht. Tillen hoort in uw RI&E. De Arbeidsinspectie gebruikt de NIOSH-methode, een rekenmethode voor tilwerk. Die komt onder ideale omstandigheden op hoogstens 23 kilo, en minder als er vaak, ver of laag getild wordt (Arboportaal).

Tillen kost ook verzuim. In een studie onder 5.867 Nederlandse bouwvakkers hing handmatig tillen samen met verzuim van 2 weken en langer. Van alle onderzochte factoren hoorde bij handmatig tillen het grootste deel van het verzuim: 20% (Alavinia en anderen, 2009). Dat is een samenhang, geen bewezen oorzaak. Hulpmiddelen zoals een mengkuip met menger op statief, een zakkenopener en materiaal dicht bij de menger beperken het tilwerk (Arbocatalogus Afbouw).

Wanneer moet u valbeveiliging gebruiken?

In elk geval als iemand 2,5 meter of meer kan vallen, en ook lager bij openingen in de vloer of andere risico's. Dan gebruikt u zo mogelijk een veilige steiger, stelling, bordes of werkvloer, of een hekwerk of leuning. Een leuning telt als die tot minstens 1 meter boven het werkvlak beschermt (Arbobesluit, artikel 3.16).

Een ladder is geen werkplek, alleen een manier om de werkplek te bereiken. Vanaf 7,5 meter hoogte mag u geen ladder meer gebruiken (Ondernemersplein). Voor wanden en plafonds werkt een stukadoor daarom op een bordes, stukadoorstrapje of rolsteiger. Let in woningen in aanbouw op trapgaten en open galerijen die nog niet beveiligd zijn.

Wat zegt de cao over beschermingsmiddelen en boetes voor werknemers?

U geeft de persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm) die de arbocatalogus noemt, zoals een masker, gehoorbescherming en veiligheidsschoenen. Zolang die er niet zijn, mag uw werknemer het werk onderbreken (Stcrt. 2026, 11596, artikel 98 lid 8). Bij het mechanisch bewerken van gips- en gasbetonblokken zorgt u voor stofkapjes met een stofbril of een stofkaphelm, en gehoorbescherming (lid 4).

Draagt uw werknemer de pbm niet, dan volgt eerst een schriftelijke waarschuwing, daarna een boete van netto € 11 en bij elke volgende keer € 22. De boetes gaan naar re-integratie, niet naar u. Herhaald niet dragen kan reden zijn voor ontslag. Wordt iemand ziek of krijgt iemand een ongeval doordat de pbm niet gedragen werden, dan hoeft u geen loon door te betalen (Stcrt. 2026, 11596, artikel 98 lid 8).

Werkt uw medewerker buiten 6.00 tot 18.30 uur, dan moet er nog iemand op de bouwplaats zijn die bij een ongeval hulp kan halen (Stcrt. 2026, 11596, artikel 98 lid 7). Alleen in een leeg huis 's avonds doorwerken mag dus niet.

Wat kost een overtreding als de Arbeidsinspectie langskomt?

Voor valgevaar zonder ongeval € 1.800 bij 1 tot 4 werknemers en € 3.600 bij 5 tot 9 werknemers. De Arbeidsinspectie rekent met een normbedrag per overtreding en past dat aan op de grootte van het bedrijf. Een bedrijf met minder dan 5 werknemers betaalt 10% van het normbedrag, met 5 tot 9 werknemers 20%. Bij een zware overtreding gaat het bedrag keer twee (Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving).

• Werken op meer dan 2,5 meter zonder of met onvoldoende valbeveiliging is een zware overtreding met een normbedrag van € 9.000. Ook een meewerkende werkgever of zelfstandige kan hiervoor een boete krijgen.
• Geen schriftelijke RI&E of geen plan van aanpak: direct een boete, normbedrag € 4.500.
• Helemaal niet beoordelen aan welke gevaarlijke stoffen, zoals kwarts, uw werknemers blootstaan: direct een boete, normbedrag € 4.500.
• Geen lijst van werknemers die aan kankerverwekkende stoffen blootstaan: eerst een waarschuwing, daarna een boete met een normbedrag van € 340.

Na een ongeval met een ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden wordt het bedrag drie tot vijf keer zo hoog. Toont u aan dat u de risico's goed in kaart had en een veilige werkwijze had, dan kan de boete lager uitvallen, met 25% per onderdeel (Beleidsregel boeteoplegging, artikel 1).

Wat kosten de maatregelen aan tijd?

Vooral tijd: opbouwen, afzuigen, stofzuigen en wisselen van taak. Een rekenvoorbeeld, met een aanname: stofbeheersing kost een stukadoor een kwartier per dag extra. Bij 209 productieve werkdagen per jaar is dat 52,25 uur. Tegen € 42,86 per productief uur kost dat € 2.239 per stukadoor per jaar.

Die € 42,86 is de kostprijs van een productief uur van een stukadoor in groep 4b met 4 jaar ervaring in 2026. Het is het garantieloon van € 24,31 per uur (Stcrt. 2026, 11596, bijlage 2) plus vakantiegeld, werkgeverspremies, pensioen en het O&O fonds, gedeeld door 1.567,5 productieve uren na vakantie, roostervrije dagen, feestdagen en 5% ziekte.

Zet daar wat het niet doen kan kosten tegenover. Eén boete voor valgevaar is bij een klein bedrijf al € 1.800. Een zieke stukadoor krijgt in 2026 85% van het loon door, twee jaar lang, zonder wachtdag (Stcrt. 2026, 11596, artikel 75). Reken de tijd voor stof en steigers daarom mee in uw prijs per m² of per uur, en zet in uw offerte dat het werk volgens de arbocatalogus gebeurt.

Leg alle risico's en maatregelen vast in uw RI&E met een plan van aanpak. Dat moet al bij één werknemer. Tot en met 25 werknemers mag u een branche-RI&E gebruiken, die dan niet getoetst hoeft te worden (Nederlandse Arbeidsinspectie).

Bronnen

• Arboportaal, Wat zegt de wet over kwartsstof?, geraadpleegd 28 oktober 2026. arboportaal.nl
• Arboportaal, Maatregelen kwartsstof, geraadpleegd 28 oktober 2026. arboportaal.nl
• Arbeidsomstandighedenbesluit, artikelen 3.16 en 4.15, geldend vanaf 1 augustus 2026. wetten.overheid.nl
• Besluit van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 14 april 2026 tot algemeenverbindendverklaring van bepalingen van de cao Afbouw 2026-2027, Staatscourant 2026, 11596, artikelen 75, 94 en 98 en bijlage 2. officielebekendmakingen.nl
• Besluit van 15 juli 2026 tot wijziging van de algemeenverbindendverklaring van de cao Afbouw, Staatscourant 2026, 22163, artikel 96. officielebekendmakingen.nl
• Arbocatalogus Afbouw, Stukadoor (traditioneel en mechanisch), gevaarlijke stoffen, geraadpleegd 28 oktober 2026. arbocatalogus-afbouw.nl
• Arbocatalogus Afbouw, Stukadoor, gevaarlijke stoffen, te nemen maatregelen, geraadpleegd 28 oktober 2026. arbocatalogus-afbouw.nl
• Arbocatalogus Afbouw, Stukadoor, fysieke belasting, te nemen maatregelen, geraadpleegd 28 oktober 2026. arbocatalogus-afbouw.nl
• Arboportaal, Wat zegt de wet over tillen en dragen?, geraadpleegd 28 oktober 2026. arboportaal.nl
• Ondernemersplein, Werken op hoogte, geraadpleegd 28 oktober 2026. ondernemersplein.overheid.nl
• Nederlandse Arbeidsinspectie, Risico-inventarisatie en -evaluatie en plan van aanpak, geraadpleegd 28 oktober 2026. nlarbeidsinspectie.nl
• Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving, artikel 1 en bijlage (tarieflijst), geldend vanaf 11 februari 2025. wetten.overheid.nl
• Tjoe Nij, E., Burdorf, A., Parker, J., Attfield, M., van Duivenbooden, C. & Heederik, D. (2003). Radiographic abnormalities among construction workers exposed to quartz containing dust. Occupational and Environmental Medicine, 60(6), 410-417. doi.org
• van Deurssen, E., Pronk, A., Spaan, S., Goede, H., Tielemans, E., Heederik, D. & Meijster, T. (2014). Quartz and respirable dust in the Dutch construction industry: a baseline exposure assessment as part of a multidimensional intervention approach. Annals of Occupational Hygiene, 58(6), 724-738. doi.org
• Alavinia, S.M., van den Berg, T.I.J., van Duivenbooden, C., Elders, L.A.M. & Burdorf, A. (2009). Impact of work-related factors, lifestyle, and work ability on sickness absence among Dutch construction workers. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 35(5), 325-333. doi.org