Meer dan veel ondernemers denken. Onderzoek laat zien dat een paar kengetallen uit de balans en de winst-en-verliesrekening samen een goede voorspeller zijn van financiële problemen. In een test met bedrijven uit 34 landen zat het bekendste model, de Z-score van Altman, er bij ongeveer drie op de vier bedrijven goed mee. Een garantie is het dus niet. Wel geeft het een signaal dat u ziet voordat het geld op is.
In het kort
- Edward Altman combineerde in 1968 vijf kengetallen tot één score die failliete en gezonde bedrijven van elkaar onderscheidde.
- In een test met bedrijven uit 34 landen voorspelde het model bij ongeveer 75% van de bedrijven goed. Met een model per land was dat meer dan 90%.
- Een micro-bedrijf deponeert alleen een beperkte balans. De kengetallen die het meest zeggen, ziet u daarom vooral zelf.
In dit artikel
Kan uw jaarrekening laten zien dat er problemen aankomen?
Ja, tot op zekere hoogte. Bedrijven die failliet gaan, laten in hun jaarrekening vaak een ander patroon zien dan gezonde bedrijven. Een paar kengetallen samen maken dat patroon zichtbaar.
Een kengetal is een verhouding tussen twee bedragen uit de jaarrekening, bijvoorbeeld het eigen vermogen gedeeld door de schulden. Eén kengetal zegt weinig. Het onderzoek naar faillissementsvoorspelling combineert daarom meerdere kengetallen tot één score (Altman, 1968).
Het belang is groot. In 2025 werden in Nederland 3.636 bedrijven failliet verklaard (CBS, 2026).
Wat is de Z-score van Altman?
De Z-score is één getal dat vijf kengetallen uit de jaarrekening combineert. Econoom Edward Altman ontwikkelde hem in 1968. Hoe lager de score, hoe groter de kans op faillissement.
Altman vergeleek Amerikaanse industriebedrijven die failliet waren gegaan met bedrijven die niet failliet waren gegaan. Met een statistische techniek, discriminantanalyse, zocht hij de combinatie van kengetallen die de twee groepen het best van elkaar scheidde. Die combinatie werd de Z-score (Altman, 1968).
Het oorspronkelijke model gebruikte ook de beurswaarde van het bedrijf. Daarom is er later een versie gemaakt voor bedrijven zonder beursnotering en buiten de industrie. Die versie gebruikt vier kengetallen, allemaal uit de balans en de winst-en-verliesrekening (Altman e.a., 2017).
Hoe betrouwbaar is zo'n voorspelling?
Redelijk, maar niet feilloos. In een grote internationale test deelde het algemene model ongeveer 75% van de bedrijven goed in. Met een model dat per land is afgestemd, steeg dat tot boven de 90%.
Altman en collega's testten het model op bedrijven uit 31 Europese en 3 andere landen. Behalve in de Verenigde Staten en China ging het vooral om bedrijven zonder beursnotering, uit alle sectoren buiten de financiële sector. Het algemene model werkte in de meeste landen redelijk. Met extra variabelen en een schatting per land werd de voorspelling duidelijk beter (Altman e.a., 2017).
Een goede indeling van 75% betekent ook dat een op de vier bedrijven verkeerd wordt ingedeeld. Een bedrijf met een slechte score gaat dus niet altijd failliet, en een goede score is geen vrijbrief. Lees de score als een waarschuwingslampje, niet als een vonnis.
Werkt dit ook voor een klein bedrijf?
Ja, en een model dat speciaal voor het mkb is gemaakt, werkt beter dan een algemeen model. Kleine bedrijven hebben andere cijfers dan grote. Kengetallen die bij grote bedrijven veel zeggen, zeggen bij kleine soms minder.
Altman en Sabato bouwden een model voor ruim 2.000 Amerikaanse bedrijven met een omzet onder de 65 miljoen dollar, over de jaren 1994 tot en met 2002. Hun mkb-model voorspelde wanbetaling binnen een jaar. Getest op bedrijven buiten de oorspronkelijke steekproef presteerde het bijna 30% beter dan een algemeen model voor bedrijven (Altman & Sabato, 2007).
Voor u betekent dit: de precieze formule doet er minder toe dan het idee erachter. Een paar kengetallen die iets zeggen over geld, buffer, rendement en schulden, gevolgd door de jaren heen, vertellen meer dan de winst van één jaar.
Welke kengetallen uit uw jaarrekening zeggen het meest?
De vier uit het Z-model voor niet-beursgenoteerde bedrijven: werkkapitaal, ingehouden winst, bedrijfsresultaat en eigen vermogen. Elk zegt iets anders. Samen geven ze een beeld van hoe kwetsbaar een bedrijf is.
Werkkapitaal gedeeld door het balanstotaal
Werkkapitaal is wat u op korte termijn bezit, zoals geld, voorraad en openstaande facturen, min wat u op korte termijn moet betalen. Is het laag of negatief, dan kunt u een tegenvaller slecht opvangen.
Ingehouden winst gedeeld door het balanstotaal
Dit is de winst die u door de jaren heen in het bedrijf hebt gelaten. Een jong bedrijf scoort hier vanzelf laag, omdat het nog weinig winst heeft kunnen opbouwen.
Bedrijfsresultaat gedeeld door het balanstotaal
Het bedrijfsresultaat is de winst voor rente en belasting. Dit kengetal laat zien of wat u in het bedrijf hebt gestoken, genoeg oplevert.
Eigen vermogen gedeeld door de schulden
Dit is uw buffer tegen verlies. Hoe hoger, hoe meer tegenslag u kunt hebben voordat de schulden groter zijn dan de bezittingen.
Geen van deze vier kengetallen kent een vaste norm die voor iedereen geldt. Wat normaal is, verschilt per branche. Een groothandel met veel voorraad heeft een ander werkkapitaal dan een adviesbureau zonder voorraad. Vergelijk daarom vooral met uzelf en met bedrijven die op u lijken.
Bereken ze niet één keer, maar elk jaar, en liefst elk kwartaal uit uw eigen administratie. Een kengetal dat drie jaar op rij daalt, zegt meer dan één slechte uitkomst.
Wat zien anderen van uw jaarrekening?
Bij een klein bedrijf minder dan u denkt. Een micro-bedrijf maakt alleen een beperkte balans openbaar en een klein bedrijf een verkorte balans met toelichting. Een winst-en-verliesrekening hoort bij geen van beide (KVK).
Een bedrijf is micro als het twee jaar op rij aan ten minste twee van deze grenzen voldoet: minder dan € 450.000 aan bezittingen, minder dan € 900.000 netto-omzet en minder dan 10 werknemers (KVK). Bij micro- en kleine bedrijven kan een buitenstaander de kengetallen met omzet of winst dus niet uit de openbare stukken halen.
Wat u deponeert, moet wel op tijd. Een bv deponeert de jaarrekening binnen acht dagen na vaststelling, en uiterlijk twaalf maanden na afloop van het boekjaar (KVK, artikel 2:394 BW). Gaat het bedrijf failliet en is dat niet gebeurd, dan wordt vermoed dat het bestuur zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld (artikel 2:248 BW).
Hoe gebruikt u deze kengetallen zelf?
Als vroeg signaal, naast uw liquiditeitsplanning. Een jaarrekening komt laat: het bestuur van een bv heeft er vijf maanden na het einde van het boekjaar de tijd voor, met mogelijk uitstel (KVK). Wie alleen op de jaarrekening let, kijkt dus naar een situatie van maanden geleden.
Reken de vier kengetallen daarom ook tussentijds uit, met de cijfers uit uw boekhouding. Leg ze naast die van vorig jaar en zo mogelijk naast bedrijven in uw branche. Daalt het eigen vermogen ten opzichte van de schulden, of wordt het werkkapitaal negatief, dan is dat het moment om te handelen. Niet pas als de bank belt.
Het onderzoek van Altman laat vooral zien dat financiële problemen zelden uit het niets komen. Ze bouwen zich op in cijfers die u al hebt. Wie die cijfers regelmatig bekijkt, ziet ze eerder dan een buitenstaander.
Bronnen
- Altman, E.I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy. The Journal of Finance, 23(4), 589-609. doi.org
- CBS, In december 18 procent minder faillissementen dan een jaar eerder, 12 januari 2026. cbs.nl
- Altman, E.I., Iwanicz-Drozdowska, M., Laitinen, E.K. & Suvas, A. (2017). Financial distress prediction in an international context: a review and empirical analysis of Altman's Z-score model. Journal of International Financial Management & Accounting, 28(2), 131-171. doi.org
- Altman, E.I. & Sabato, G. (2007). Modelling credit risk for SMEs: evidence from the U.S. market. Abacus, 43(3), 332-357. doi.org
- KVK, Waaruit bestaat de jaarrekening? Geraadpleegd oktober 2026. kvk.nl
- KVK, Uiterste termijn deponeren jaarrekening. Geraadpleegd oktober 2026. kvk.nl
- Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikelen 2:248 en 2:394. Geraadpleegd op wetten.overheid.nl, oktober 2026. wetten.overheid.nl