Een grote erfenis maakt de kans groter dat de ontvanger minder gaat werken of eerder stopt. Economen noemen dat het Carnegie-effect, naar de Amerikaanse industrieel Andrew Carnegie, die dit al meer dan een eeuw geleden beweerde. Onderzoek in de Verenigde Staten, Noorwegen, Zweden en Duitsland bevestigt het. Voor ondernemers werkt hetzelfde geld vaak andersom: het geeft hun bedrijf lucht. Hoeveel geld er komt, wanneer het komt en of de ontvanger het verwacht, bepaalt dus mee wat het doet.
In het kort
- Een grote erfenis vergroot de kans dat iemand stopt met werken. In een Amerikaans onderzoek stopte 18,2% van de alleenstaanden met een erfenis boven $ 150.000, tegen 4,6% bij een erfenis onder $ 25.000.
- Bij ondernemers werkt een erfenis anders. Het extra eigen geld helpt hun bedrijf vaker te overleven en te groeien.
- In 2026 mag u uw kind € 6.908 per jaar belastingvrij schenken, en eenmalig € 33.129 als uw kind tussen 18 en 40 jaar is.
Over het onderzoek: de meeste studies kijken naar erfenissen, en niet naar schenkingen bij leven. Wat dit artikel over schenken zegt, volgt uit wat het onderzoek laat zien over de grootte van het bedrag, het moment en de verwachting. De bedragen in de studies zijn in de munt en het jaar van het onderzoek.
In dit artikel
- Gaan mensen minder werken als ze een erfenis krijgen?
- Geldt het Carnegie-effect ook in Europa?
- Gaan oudere erfgenamen eerder met pensioen?
- Werkt een erfenis anders voor ondernemers?
- Hoeveel mag u in 2026 belastingvrij schenken of nalaten?
- Wat betekent het onderzoek voor de keuze tussen schenken en nalaten?
Gaan mensen minder werken als ze een erfenis krijgen?
Ja, vooral bij grote bedragen. Hoe groter de erfenis, hoe groter de kans dat de ontvanger stopt met werken of minder gaat werken. Economen noemen dit het Carnegie-effect: het idee dat geërfd geld de prikkel om te werken kleiner maakt.
Het bekendste bewijs komt uit de Verenigde Staten. Onderzoekers koppelden ruim 4.300 belastingaangiften van erfgenamen aan de aangiften erfbelasting van mensen die in 1982 overleden. Zo konden ze zien wie tussen 1982 en 1985 stopte met werken. Bij alleenstaanden met een erfenis onder $ 25.000 was dat 4,6%. Bij een erfenis boven $ 150.000 was het 18,2%, bijna vier keer zo vaak (Holtz-Eakin, Joulfaian & Rosen, 1993).
Het effect geldt ook voor gezinnen. Huishoudens met een erfenis boven $ 150.000 stopten ongeveer drie keer zo vaak helemaal met werken als huishoudens met minder dan $ 25.000. Wie wel bleef werken, zag het inkomen minder hard groeien. Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat erfgenamen ook minder uren gingen maken (Holtz-Eakin, Joulfaian & Rosen, 1992).
Geldt het Carnegie-effect ook in Europa?
Ja. Studies met gegevens over de hele bevolking in Noorwegen en Zweden vinden hetzelfde patroon. In Noorwegen werkten ontvangers van grote erfenissen duidelijk minder. Hoe sterk, hing af van de grootte van het bedrag, de leeftijd van de ontvanger en of die recht had op andere uitkeringen (Bø, Halvorsen & Thoresen, 2019).
In Zweden volgden onderzoekers mensen die in 2004 erfden, van 2000 tot en met 2008. Hoe meer iemand erfde, hoe lager het inkomen uit werk in de jaren daarna. Dat effect was sterker bij oudere dan bij jongere erfgenamen. Het inkomen uit vermogen steeg juist, maar die stijging verdween na een paar jaar (Elinder, Erixson & Ohlsson, 2012).
In Duitsland gingen vooral vrouwen minder werken na een erfenis. Ze werkten minder vaak voltijds, en hun gewenste en werkelijke werkweek daalde gemiddeld met 1 tot 2 uur. Het effect was groter in huishoudens zonder kinderen en in huishoudens die moeilijk konden lenen (Doorley & Pestel, 2020).
Gaan oudere erfgenamen eerder met pensioen?
Ja, vooral als de erfenis onverwacht komt. Een Amerikaanse studie onder oudere werknemers vond dat een erfenis samengaat met een duidelijk grotere kans om met pensioen te gaan. Dat verband was het sterkst als de ontvanger de erfenis niet had zien aankomen (Brown, Coile & Weisbenner, 2010).
Verwachting speelt dus een rol, en soms al voordat er geld is. Zweeds onderzoek vond aanwijzingen dat erfgenamen hun inkomen uit werk al aanpasten voordat ze de erfenis kregen (Elinder, Erixson & Ohlsson, 2012). Wie weet dat er later geld komt, kan daar zijn plannen eerder op afstemmen.
In Nederland komt een erfenis van ouders meestal laat in het leven van de ontvanger. Het CBS volgde ruim 30.500 kinderen van ouders die geboren zijn tussen 1936 en 1945 en in 2018 overleden. Van hen kreeg 31% een erfenis die bij de Belastingdienst bekend was. De mediane erfenis, het middelste bedrag als u alle erfenissen op volgorde zet, was € 43.000 netto (CBS, 2026). De kinderen van ouders uit die jaren zijn meestal zelf al ver in hun loopbaan.
Werkt een erfenis anders voor ondernemers?
Ja. Voor ondernemers is een erfenis vaak geen reden om te stoppen, maar een buffer om door te gaan. Extra eigen geld helpt een bedrijf te overleven als lenen moeilijk is. Economen noemen dat een liquiditeitsbeperking: u kunt niet zoveel lenen als uw bedrijf eigenlijk nodig heeft.
Dezelfde Amerikaanse onderzoekers keken naar eigenaren van een eenmanszaak die een erfenis kregen. Een erfenis van $ 150.000 verhoogde de kans dat iemand ondernemer bleef met 1,3 procentpunt. Bedrijven die bleven bestaan, zagen hun omzet met bijna 20% stijgen (Holtz-Eakin, Joulfaian & Rosen, 1994). Volgens de onderzoekers laat dit zien dat een gebrek aan krediet bedrijven anders afremt.
Ander onderzoek wijst dezelfde kant op. Mensen die ooit een erfenis of schenking kregen, zijn vaker zelfstandig ondernemer. Mensen die een bedrijf willen beginnen, noemen het vinden van startkapitaal zelf hun grootste probleem (Blanchflower & Oswald, 1998).
Dit is samenhang en geen garantie. Wie geld erft, wordt daar niet vanzelf een betere ondernemer van. Het onderzoek laat wel zien dat eigen geld vooral helpt waar een bank niet wil of kan financieren. Voor een ondernemer kan een schenking op het juiste moment dus iets anders betekenen dan voor iemand in loondienst.
Hoeveel mag u in 2026 belastingvrij schenken of nalaten?
In 2026 mag u uw kind elk jaar € 6.908 belastingvrij schenken. Is uw kind tussen 18 en 40 jaar, dan mag u één keer € 33.129 belastingvrij schenken, of € 69.009 voor een dure studie. Iemand anders dan een ouder mag € 2.769 per jaar belastingvrij geven (Belastingdienst, 2026).
De eenmalige vrijstelling (het bedrag waarover de ontvanger geen belasting betaalt) komt in plaats van de jaarlijkse vrijstelling in dat jaar. De aparte vrijstelling voor een schenking voor de eigen woning bestaat sinds 1 januari 2024 niet meer. Het kind mag de eenmalige € 33.129 wel aan een woning besteden (Belastingdienst, 2026).
Bij een erfenis heeft een kind in 2026 een vrijstelling van € 26.230. Een partner heeft een vrijstelling van € 828.035 (Belastingdienst, 2026). Over wat daarboven ligt, betalen partners en kinderen 10% tot € 158.669 en 20% over het deel daarboven. Kleinkinderen betalen 18% en 36%, andere ontvangers 30% en 40%. Die tarieven gelden zowel voor erfbelasting als voor schenkbelasting.
Omdat de jaarlijkse vrijstelling elk jaar terugkomt, loopt het belastingvrije bedrag over meerdere jaren op. Wie tien jaar lang het jaarbedrag aan één kind schenkt, geeft bij gelijke bedragen bijna € 70.000 belastingvrij. Bij een erfenis krijgt het kind één keer de vrijstelling van € 26.230.
Wat betekent het onderzoek voor de keuze tussen schenken en nalaten?
Het onderzoek geeft geen pasklaar antwoord, maar wel drie lessen. De eerste is dat de grootte telt. Kleine bedragen veranderen weinig aan hoe iemand werkt. Grote bedragen maken de kans op minder werken of stoppen duidelijk groter (Bø, Halvorsen & Thoresen, 2019).
De tweede les is dat het moment telt. In Zweden was het effect op werk sterker bij oudere erfgenamen (Elinder, Erixson & Ohlsson, 2012). Geld dat eerder in het leven komt, valt vaker samen met de fase waarin iemand een bedrijf start of uitbouwt. Juist daar helpt eigen geld een bedrijf te overleven (Holtz-Eakin, Joulfaian & Rosen, 1994).
De derde les is dat verwachting telt. Een onverwachte erfenis hing in Amerikaans onderzoek sterker samen met stoppen met werken dan een verwachte erfenis (Brown, Coile & Weisbenner, 2010). Hoe minder het geld als verrassing komt, hoe kleiner volgens dit onderzoek de kans op een plotselinge stap uit het werk.
Dit zijn gemiddelden uit buitenlands onderzoek. Het genoemde CBS-onderzoek keek naar wonen en verhuizen, en niet naar werk. Wat een schenking of erfenis met uw kind doet, hangt af van de persoon, het bedrag en de plannen die hij of zij al heeft.
Bronnen
- Holtz-Eakin, D., Joulfaian, D. & Rosen, H.S. (1993). The Carnegie conjecture: some empirical evidence. The Quarterly Journal of Economics, 108(2), 413–435. doi.org/10.2307/2118337
- Holtz-Eakin, D., Joulfaian, D. & Rosen, H.S. (1992). The Carnegie conjecture: some empirical evidence. NBER Working Paper 4118, werkpaperversie met tabel 1 en de cijfers voor gezinnen. nber.org
- Bø, E.E., Halvorsen, E. & Thoresen, T.O. (2019). Heterogeneity of the Carnegie effect. Journal of Human Resources, 54(3), 726–759. doi.org/10.3368/jhr.54.3.0915.7366R1
- Elinder, M., Erixson, O. & Ohlsson, H. (2012). The impact of inheritances on heirs' labor and capital income. The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, 12(1). doi.org/10.1515/1935-1682.3324
- Doorley, K. & Pestel, N. (2020). Labour supply after inheritances and the role of expectations. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 82(4), 843–863. doi.org/10.1111/obes.12353
- Brown, J.R., Coile, C.C. & Weisbenner, S.J. (2010). The effect of inheritance receipt on retirement. The Review of Economics and Statistics, 92(2), 425–434. doi.org/10.1162/rest.2010.11182
- CBS (2026). Mensen met grote erfenis verhuizen vaker en investeren meer in woning, 28 september 2026. cbs.nl
- Holtz-Eakin, D., Joulfaian, D. & Rosen, H.S. (1994). Sticking it out: entrepreneurial survival and liquidity constraints. Journal of Political Economy, 102(1), 53–75. Cijfers uit de samenvatting van NBER Working Paper 4494 (1993). doi.org/10.1086/261921 en nber.org
- Blanchflower, D.G. & Oswald, A.J. (1998). What makes an entrepreneur? Journal of Labor Economics, 16(1), 26–60. doi.org/10.1086/209881
- Belastingdienst. Tot welk bedrag is een schenking belastingvrij in 2026? Geraadpleegd 14 oktober 2026. belastingdienst.nl
- Belastingdienst. Hoeveel vrijstelling heb ik in 2026 voor de erfbelasting? Geraadpleegd 14 oktober 2026. belastingdienst.nl
- Belastingdienst. Tarieven erfbelasting 2026 en Tarieven schenkbelasting 2026. Geraadpleegd 14 oktober 2026. erfbelasting en schenkbelasting