Hoe herkent u vroeg dat uw bedrijf in de problemen komt?

U herkent problemen het vroegst aan uw betaalgedrag: u betaalt leveranciers later, u schuift belasting voor u uit en uw krediet raakt vol. Onderzoek onder kleine en middelgrote bedrijven laat zien dat zulke betalingsachterstanden financiële problemen beter voorspellen dan kengetallen uit de jaarrekening. De jaarrekening slaat vaak pas alarm als het al laat is.

In dit artikel

1. Gaat een bedrijf plotseling failliet?
2. Welke patronen gaan vooraf aan een faillissement?
3. Waarom ziet u het niet op tijd in uw jaarrekening?
4. Welke signalen ziet u eerder dan in de cijfers?
5. Wat moet u doen als u belasting niet kunt betalen?
6. Welke uitwegen zijn er voordat het te laat is?
7. Hoeveel bedrijven gaan er in Nederland failliet?

Gaat een bedrijf plotseling failliet?

Bijna nooit. Faillissement is meestal het einde van een proces dat jaren duurt. Er gaan dus vaak jaren voorbij waarin u had kunnen ingrijpen.

Dat blijkt al uit klassiek onderzoek. Hambrick en D'Aveni vergeleken 57 grote bedrijven die failliet gingen met 57 vergelijkbare bedrijven die overleefden. Bij de bedrijven die failliet gingen, zagen ze een neerwaartse spiraal: al vroeg zwakke resultaten en weinig financiële ruimte, daarna extreme en wisselende strategische keuzes, en ten slotte een plotselinge verslechtering van hun markt (Hambrick & D'Aveni, 1988).

Belgisch onderzoek bestudeerde faillissementen met diepgaande casestudies, van starters tot gevestigde bedrijven. De onderzoekers vonden vier verschillende routes naar faillissement. Elke route heeft eigen oorzaken, maar ze delen één kenmerk: het gaat geleidelijk. De onderzoekers schrijven dat faillissement niet van de ene op de andere dag ontstaat (Ooghe & De Prijcker, 2008).

Welke patronen gaan vooraf aan een faillissement?

Er zijn vier herkenbare patronen: de starter die niet van de grond komt, de groeier die te hard gaat, de groeier die zich blindstaart op succes en het gevestigde bedrijf dat ingeslapen raakt. Welk patroon bij u past, hangt af van de leeftijd van uw bedrijf en van de manier waarop het wordt geleid (Ooghe & De Prijcker, 2008).

Bij een starter zonder genoeg ervaring met leidinggeven of met de branche gaat het vaak vanaf het begin mis. Bij een ambitieuze groeier loopt een grote investering slecht af, en daarna is er geen geld meer om bij te sturen. Bij een verblinde groeier ziet de leiding de werkelijke financiële positie niet meer, door te veel zelfvertrouwen. Bij een ingeslapen bedrijf verliest de leiding langzaam het contact met een markt die verandert (Ooghe & De Prijcker, 2008).

Let op wat dit onderzoek wel en niet laat zien. Het is gebaseerd op casestudies, en de onderzoekers hebben niet gemeten hoe vaak elk patroon voorkomt. De vier patronen zijn dus een hulpmiddel om uw eigen situatie te herkennen, geen voorspelling.

Waarom ziet u het niet op tijd in uw jaarrekening?

Omdat de jaarrekening terugkijkt en vaak pas maanden na het einde van het boekjaar klaar is. Bovendien loopt het risico in de cijfers bij de meeste bedrijven pas kort voor het faillissement sterk op. Als de jaarrekening alarm slaat, is er dus weinig tijd meer.

Een studie onder 1.234 failliete bedrijven uit verschillende Europese landen keek naar het verloop van het faillissementsrisico in de jaarcijfers. Bij 73% van de bedrijven werd het risico pas heel kort voor het faillissement hoog. Winstgevendheid, zowel van het laatste jaar als over meerdere jaren opgeteld, woog in die laatste fase het zwaarst (Lukason & Laitinen, 2019).

Dat betekent niet dat cijfers nutteloos zijn. Het betekent dat een jaarlijkse blik te traag is. Wie zijn cijfers per maand of per kwartaal bekijkt, ziet een dalende marge of een slinkende kaspositie veel eerder dan wie wacht op de jaarrekening.

Welke signalen ziet u eerder dan in de cijfers?

Het sterkste vroege signaal is uw eigen betaalgedrag. Als u rekeningen later gaat betalen, is dat een betere voorspeller van problemen dan de kengetallen uit uw jaarrekening. Dat geldt vooral voor kleine bedrijven.

Onderzoek onder kleine en middelgrote bedrijven vergeleek twee manieren om financiële problemen te voorspellen: met kengetallen uit de jaarrekening, en met gegevens over het betaalgedrag en de achtergrond van de leiding. Het model met betaalgegevens deed het beter, vooral bij het herkennen van failliete bedrijven. Het aantal betalingsachterstanden was de belangrijkste factor. De beste voorspelling kwam uit de combinatie van beide (Back, 2005).

Een studie onder 1.200 Italiaanse kleine bedrijven bevestigt dit. Voorspellingen werden nauwkeuriger als naast kengetallen ook het eerdere betaalgedrag werd meegenomen. Hoe kleiner het bedrijf, hoe groter die winst in nauwkeurigheid (Ciampi, Cillo & Fiano, 2020). De reden is logisch: betaalachterstanden worden veel vaker zichtbaar dan een jaarrekening, die maar één keer per jaar verschijnt (Back, 2005).

Dit kunt u zelf in de gaten houden, zonder ingewikkelde modellen:

1. Betaalt u leveranciers later dan de afgesproken termijn?

   Het aantal betalingsachterstanden is in onderzoek de sterkste voorspeller van financiële problemen.

2. Schuift u btw of loonheffingen voor u uit?

   Belastinggeld gebruiken als werkkapitaal is een teken dat de kas te krap is.

3. Staat uw krediet bij de bank steeds vaker aan de limiet?

   Een rekening-courantkrediet is bedoeld voor schommelingen, niet als vaste bron van geld.

4. Daalt uw marge per maand of per kwartaal?

   Winstgevendheid weegt het zwaarst zodra het risico in de cijfers oploopt.

Wat moet u doen als u belasting niet kunt betalen?

Meld het binnen twee weken bij de Belastingdienst. Dit heet een melding betalingsonmacht: u laat weten dat uw bedrijf de belasting niet kan betalen. Doet u dat te laat of onvolledig, dan kan de Belastingdienst u als bestuurder zelf aansprakelijk stellen voor de schuld (Belastingdienst, 2026).

De melding geldt voor een bedrijf dat vennootschapsbelasting betaalt, zoals een bv. Het gaat onder meer om loonheffingen en btw. De termijn van twee weken loopt vanaf het moment dat u de belasting op de aangifte had moeten betalen. De melding is geen verzoek om uitstel en ook geen verzoek om kwijtschelding (Belastingdienst, 2026).

Dit sluit aan op het onderzoek. Het uitstellen van belastingbetalingen is precies het soort betalingsachterstand dat problemen vroeg verraadt. Wie het eerlijk meldt, beschermt zichzelf en ziet tegelijk het signaal onder ogen.

Welke uitwegen zijn er voordat het te laat is?

Hoe eerder u ingrijpt, hoe meer mogelijkheden u hebt. Een levensvatbaar bedrijf met te veel schulden kan sinds 1 januari 2021 een akkoord met zijn schuldeisers sluiten via de WHOA. De WHOA (Wet homologatie onderhands akkoord) laat de rechter zo'n akkoord bekrachtigen, ook als niet alle schuldeisers instemmen.

Een evaluatie door de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden, in opdracht van het WODC, concludeerde dat de WHOA in het algemeen werkt zoals bedoeld. De wet helpt levensvatbare bedrijven een faillissement te voorkomen. Maar kleinere bedrijven worden minder goed bereikt. De onderzoekers noemen onbekendheid met de wet en de kosten van griffierecht en juridisch en financieel advies als oorzaken (WODC, 2024).

De onderzoekers adviseren lagere griffierechten en betere informatie voor kleine bedrijven (WODC, 2024). Voor u als ondernemer is de les eenvoudig. Een akkoord met schuldeisers lukt alleen zolang het bedrijf nog levensvatbaar is. Wie de signalen vroeg ziet, heeft die keuze nog. Wie wacht tot de jaarrekening alarm slaat, vaak niet meer.

Hoeveel bedrijven gaan er in Nederland failliet?

In 2025 zijn 3.636 bedrijven en instellingen failliet verklaard, eenmanszaken meegeteld. Dat is 15% minder dan in 2024, toen het er 4.270 waren. De handel telde de meeste faillissementen, gevolgd door de bouw (CBS, 2026).

In 2026 lijkt de daling voorbij. In september 2026 gingen 320 bedrijven failliet, 44 meer dan in september 2025 (CBS, 2026). Eén maand zegt weinig over een trend, maar het laat zien dat een gunstig jaar geen garantie geeft voor het volgende.

Achter elk faillissement zit meestal een lange aanloop. Het onderzoek wijst steeds dezelfde kant op: wie zijn betaalgedrag en zijn marge maandelijks bewaakt, ziet de problemen eerder dan de jaarrekening ze laat zien. Die tijdwinst bepaalt of er nog iets te redden valt.

Bronnen

• Hambrick, D.C. & D'Aveni, R.A. (1988). Large corporate failures as downward spirals. Administrative Science Quarterly, 33(1), 1-23. doi.org/10.2307/2392853
• Ooghe, H. & De Prijcker, S. (2008). Failure processes and causes of company bankruptcy: a typology. Management Decision, 46(2), 223-242. doi.org/10.1108/00251740810854131
• Lukason, O. & Laitinen, E.K. (2019). Firm failure processes and components of failure risk: An analysis of European bankrupt firms. Journal of Business Research, 98, 380-390. doi.org/10.1016/j.jbusres.2018.06.025
• Back, P. (2005). Explaining financial difficulties based on previous payment behavior, management background variables and financial ratios. European Accounting Review, 14(4), 839-868. doi.org/10.1080/09638180500141339
• Ciampi, F., Cillo, V. & Fiano, F. (2020). Combining Kohonen maps and prior payment behavior for small enterprise default prediction. Small Business Economics, 54(4), 1007-1039. doi.org/10.1007/s11187-018-0117-2
• Belastingdienst, Melding van betalingsonmacht bij belastingen en premies, geraadpleegd 14 oktober 2026. belastingdienst.nl
• WODC, WHOA werkt om faillissement van levensvatbare bedrijven te voorkomen, maar bereikt kleinere bedrijven minder goed, 22 januari 2024. wodc.nl
• Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Leiden, Evaluatie Wet homologatie onderhands akkoord, WODC-rapport 3387, 2024. repository.wodc.nl
• CBS, In december 18 procent minder faillissementen dan een jaar eerder, 12 januari 2026. cbs.nl
• CBS, In september 16 procent meer faillissementen dan een jaar eerder, 12 oktober 2026. cbs.nl